Khủng hoảng, nợ quốc gia và chuyện chính phủ Mỹ đóng cửa

Nhiều người thắc mắc xung quanh chuyện chính phủ Mỹ đóng cửa, nói tại sao một quốc gia hùng mạnh và giàu có số một thể giới lại rơi vào cảnh bế tắc như vậy, thậm chí, với khoản thâm hụt ngân sách đến hàng nghìn tỷ USD, nước Mỹ coi như đang vỡ vụn. Tuy nhiên, bình tĩnh suy xét thì rõ ràng nước Mỹ sẽ sớm vượt qua tình trạng này-thậm hụt ngân sách lớn (còn thời điểm nào thì chịu).

Một nước đối mặt với thâm hụt ngân sách khi chi tiêu chính phủ vượt quá các khoản thu trong năm tài khóa. Trừ thời kỳ ông Clinton làm tổng thống, các đời tổng thống Mỹ từ những năm 1990 đến nay đều vung tay quá trán. Khi nói đến nguyên nhân sâu xa thâm hụt ngân sách của Mỹ hiện nay thì có rất nhiều cách giải thích và chúng thường gây tranh cãi rất dữ, nhưng theo quan sát của người viết, thực trạng này bắt nguồn từ thay đổi chính sách đối phó với khủng hoảng kinh tế (năm 2008) của chính quyền Obama. Chưa bàn đến tại sao xảy ra khủng hoảng, việc ngân hàng và doanh nghiệp phá sản, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao (có năm đến 10%) buộc chính quyền phải đưa ra các chính sách cải thiện tình hình, bao gồm chính sách tài khóa tăng thâm hụt ngân sách (gồm cả chính sách tiền tệ thuộc trách nhiệm của Cục Dự trữ liên bang). Lấy ví dụ, chi tiêu xây dựng đường cao tốc, mua lại các công ty thua lỗ. Tiếp đến, khi thất nghiệp cao thì các khoản chi cho bảo hiểm thất nghiệp, trợ cấp thực phẩm cho dân nghèo cũng leo thang, cộng vào đó là thu ngân sách (tiền nộp thuế của dân) cũng suy giảm do thu nhập giảm.

Như vậy, chưa kể chính phủ Mỹ có thể bán lại các công ty đã tiếp quản sau khi được tái cơ cấu, khi nền kinh tế tăng trưởng trở lại tạo ra nhiều việc làm thì chi bảo hiểm thất nghiệp và các khoản trợ cấp sẽ được cắt bớt, thu thuế cũng nhiều hơn (hoặc tăng suất thuế), theo đó làm thu hẹp thâm hụt (thực tế mức thâm hụt trong cả tài khóa năm này thấp nhất trong năm năm qua).

Vấn đề ở chỗ là trong khi chính quyền Obama muốn tăng số lượng dân Mỹ được nhận bảo hiểm sức khỏe, thì nhiều người phản đối (nghị sĩ Đảng Cộng hòa) chương trình này vì sợ rằng nó sẽ trở thành gánh nặng thuế lên tầng lớp giàu có vốn dành sự ủng hộ cho họ. Các nghị sĩ không thống nhất được kế hoạch ngân sách cho năm tài khóa mới (bắt đầu ngày 1-10 hằng năm), vậy là chính quyền Mỹ “đình công”.